FANDOM


Ludwik Solski
Ludwik Solski - Legion - Film nr 55-56 - 1948-12-23
Ludwik Solski w roli Adama Mickiewicza
Prawdziwe nazwisko Ludwik Napoleon Karol Sosnowski
Pseudonimy Ludwik Mancewicz
Ludwik Solski
Dane personalne • ur. 20 stycznia 1855, Gdów
• zm. 19 grudnia 1954, Kraków
Pochodzenie 1600px-Flag of Poland.svg Polska
Wykształcenie
Profesje aktor
reżyser
• dyrektor teatru
Najważniejsze projekty role teatralne
Nagrody • nagroda aktorska na MFF w Wenecji (1938)
• Berło Mistrzostwa w Sztuce miasta Krakowa (1946)
• Nagroda Państwowa
I stopnia za całokształt działalności artystycznej (1950)
Członkowie rodziny • (†) Michał Mateusz Lewartowski (praprapradziadek)
• (†) Franciszek Sosnowski (ojciec)
• (†) Ludwika Stanisława Wojciechowska (matka)
• (†) siostra
• (†) Kazimierz Ignacy Sosnowski (brat przyrodni)
• (†) Michalina Solska (była żona)
• (†) Irena Solska (była żona)
• (†) Anna Pieczyńska (żona)
• (†) Anna Sosnowska (córka)

Ludwik Solski (właśc. Ludwik Napoleon Karol Sosnowski; 1855–1954) – wybitny[1] polski aktor i reżyser teatralny.

Biografia

Urodził się 20 stycznia 1855 roku w Gdowie jako Ludwik Napoleon Sosnowski herbu Nałęcz. Pobierał nauki w tarnowskim gimnazjum, szkoły tej jednak nie ukończył. Zajmował się handlem, ślusarstwem, był akwizytorem, pracował też w sądzie. W roku 1875, jesienią, statystował w teatrze.

Aktorstwa uczył się od Trapszy, Koźmiana i Pawlikowskiego.

Jako aktor zadebiutował oficjalnie w 1876 roku w Krakowie. Występował w różnych miastach Polski (m.in. Warszawa, Poznań, Lwów), najdłużej był jednak związany z Krakowem. Początkowo występował jako Mancewicz, aby o jego artystycznych aspiracjach nie dowiedział się jego ojciec[2]. Pseudonim „Solski” przyjął w 1883 roku od nazwiska (lub pseudonimu artystycznego) pierwszej żony, Michaliny Solskiej. Prawdopodobnie dlatego, że jego prawdziwe nazwisko wydawało mu się za długie na afisz. Świetnie śpiewał, potrafił też tańczyć[3]

Podczas wojny przebywał w Warszawie. Jego mieszkanie zostało doszczętnie zniszczone. Po powstaniu warszawskim (1944) przeniósł się do Krakowa.

Wykreował kilkaset postaci scenicznych, niektóre źródła donoszą o tysiącu[4]. Jako aktor zaprezentował szerokie spektrum możliwości, był wszechstronny, wirtuozowski, zwłaszcza grając postacie charakterystyczne, a przy tym widać było lekkość. Nie przesadzał w doborze środków gry aktorskiej, jednak wzbudzał w widzach wielkie emocje. Zwracał baczną uwagę na dobór charakteryzacji. Bardzo cenił Juliusza Słowackiego i Cypriana Kamila Norwida. To on pierwszy w Polsce zdecydował się wystawić dzieła tego ostatniego na scenie. Także pierwszy wystawił dzieła Karola Huberta Rostworowskiego i Adolfa Nowaczyńskiego (a zatem dramaturgię współczesną), a ponadto mniej znane utwory Stanisława Wyspiańskiego. Nie wahał się też sięgać do twórczości zagranicznej (Molier, Szekspir, Czechow, Strindberg). Odważnymi decyzjami podejmowanymi jako dyrektor teatru, jak również ogromnym talentem aktorskim zapisał się trwale w historii polskiego teatru.

Zagrał w przynajmniej czterech filmach. Jego największe role teatralne można zobaczyć w produkcji Geniusz sceny (1939). Występował także w teatrach czechosłowackich, m.in. w Morawskiej Ostrawie[5]

Wziął także udział w realizacji pierwszego powojennego słuchowiska, które zachowało się do naszych czasów, przygotowane dla Teatru Polskiego Radia w 1949 roku. Zagrał tytułową postać komedii Pan Jowialski, reżyserowanej przez Aleksandra Zelwerowicza.

Za najlepszą jego rolę (często nazywaną arcydziełem) uważa się Starego Wiarusa w Warszawiance[6]. Ceniono też role w komediach Aleksandra Fredry.

W 1951 roku świętował 75-lecie pracy artystycznej[7],a w 1954 – 80-lecie[8]. Ostatni raz na scenie – mimo poważnej choroby serca – zagrał Dyndalskiego w Zemście 5 czerwca 1954. Zmarł 19 grudnia 1954 w Krakowie w wieku niemal 100 lat. Pochowany został w Krypcie Zasłużonych na krakowskiej Skałce.

Koligacje rodzinne

  • prapradziadkowie: Michał Mateusz Lewartowski (praprapradziadek)
  • rodzice: Franciszek Sosnowski (ojciec; 1812–1902), Ludwika Stanisława Wojciechowska (matka; 1826–1863)
  • rodzeństwo: Kazimierz Ignacy Sosnowski (brat przyrodni), siostra[9]
  • związki: Michalina Solska (żona od 20.01.1881; rozwód), Irena Solska (właśc. Irena Poświk; żona od 04.11.1899 do 1914; rozwód), Anna z Mrowińskich, 1. v. Pieczyńska (żona od 04.03.1916)
  • dzieci: Anna Sosnowska (córka; 1905–1997)

Filmografia

Spektakle teatralne

Aktor

  • 1897: Niewolnice z Pipidówki – Feliks
  • 1898, 1902, 1905: Tamten – Porucznik Strełkoff
  • 1899, 1907, 1936: Złota Czaszka – Złota Czaszka
  • 1899: Kordian – Prezes spiskowych
  • 1900, 1926: Sen srebrny SalomeiWernyhora
  • 1990: Odludki i poeta – Kapka
  • 1900, 1924, 1948: DożywocieŁatka
  • 1900: Mąż od biedy – Pan Dawnowski
  • 1900: Nasi najserdeczniejsi – Pan de Vignieux
  • 1900, 1908, 1926: Dla szczęścia – Żdżarski
  • 1900, 1928, 1933, 1949: Pan JowialskiPan Jowialski
  • 1900: Z dobrego serca – Jan Kuliński
  • 1900: Zaczarowane koło – Drwal
  • 1900, 1925: Wiele hałasu o nic – Dogberry
  • 1900: Bartel Turaser – Bartel Turaser
  • 1900: Rodzeństwo – Stryj
  • 1900: Czerwona toga – Mouzon
  • 1900: Tragedie duszy – Franciszek Moretti
  • 1900: Zagłoba swatemZagłoba
  • 1900: Gwałtu, co się dzieje – Filip Grzegotka
  • 1901: Romantyczni – Bergamin
  • 1901: Najstarsza Lemaitre – Pastor Mikils
  • 1901: Popychadło – Jan
  • 1901: Ocknienie – Profesor Beńkowski
  • 1901: Nawojka Rossowski – Król Władysław Jagiełło
  • 1901: Złote runo – Rembowski
  • 1901: Życie na żart – Hrabia Caserta
  • 1901: Rewolwer – Barbi
  • 1901: Powrót posła – Szarmancki
  • 1901, 1905, 1932: Wesele – Gospodarz
  • 1901: Uroczne oczy Nani – Dr Paweł la Caria
  • 1901: Blanchette – Bonefant
  • 1901: Kościuszko pod Racławicami – Katkow
  • 1901, 1947: Warszawianka – Stary Wiarus
  • 1901: Bogaty wujaszek – Dr Miller
  • 1901: Życie we dwoje – Labrouchere
  • 1901: One – Maks Billitzer
  • 1901: Cudotwórca – Moryc
  • 1901–1904: Łapownicy – Dosuriew
  • 1901: Popiel i Piast – Piast
  • 1901: Biada kłamcy – Atalus
  • 1901: Nadzieja – Geert
  • 1901: Za siódmą górą, za siódmą rzeką (Królewic Wietrzyk) – Król Dolin
  • 1901: Grochowy wieniec – Dzięgiel
  • 1902: Goście – Adam
  • 1902: Mężczyzna – Karol
  • 1902: Skapany świat – Kyciuś
  • 1902: Miły gość – Lagoupille
  • 1902: Przy telefonie – Andrzej Marex
  • 1902: Życie publiczne – Bouchonnet
  • 1902: Ruy Blas – Lokaj
  • 1902: Śluby panieńskieRadost
  • 1902: Pogrzeb – Kasper
  • 1902: Urzędowa zona – Ajent
  • 1902: Zimowa opowieść – Paweł
  • 1902: Wazon japoński – Hubert Grifolles
  • 1902: Nasze szwaczki – Józef
  • 1902, 1906, 1913: Wieczór Trzech KróliAndrzej Chudogęba
  • 1902: Nierówna miara – Żarko
  • 1902: Dramat Kaliny – Antoni Korycki
  • 1902: Horsztyński – Horsztyński
  • 1902: KrzyżacyZygfryd de Love
  • 1902: Jeden dzień – Zygmunt
  • 1902: Śpiący rycerze – Obcy
  • 1902: Hamlet – Grabarz
  • 1902: Maria Stuart – Burgoyne
  • 1902: Miarka za miarkę – Pompejusz
  • 1902: Dzieci muzy – Stanisław Junosza
  • 1902: Walka kobiet – Gustaw de Grignon
  • 1902: Makbet – Czarownica
  • 1902: Manowcami – Armand Rousseau
  • 1903: Widziadła – Orest Perzycki
  • 1903: Dyktator – Marian Langiewicz
  • 1903: Mieszczanie – Pierczychin
  • 1903: Fabryka krajowa – Wychwalski
  • 1903: Literatura – Gilbert
  • 1903: Markiz de Priola – Le Chesue
  • 1903: Złocienie – Stefan hrabia Tarło
  • 1903: Święto słońca – Rofner
  • 1903: W noc lipcową – Antek Niecnota
  • 1903: Niebezpieczeństwo – M. Jadain
  • 1903: Maszyna – Aleksander
  • 1903: Na dnieAktor
  • 1903: Nasi dekadenci – Stefan Karszowski
  • 1903: Doktor na raty – Icyk Hersch Kracher
  • 1903: Wróg ludu – Niels Worse
  • 1903: Paweł Lange i Tora Pasberg – Paweł Lange
  • 1903: Zmartwychwstanie – Simonson
  • 1903: Cud świętego Antoniego – Święty Antoni
  • 1903: Dzika kaczka – Stary Ekdal
  • 1903, 1932: SkąpiecHarpagon
  • 1903: Uczeń szatana – Antoni Anderson
  • 1903, 1926: Safanduły – Leonidas Vauclin
  • 1903: Jan Gabriel Borkman – Wilhelm Foldal
  • 1903: Interes interesem – Gruggh
  • 1904: Faust – Czarownica
  • 1904: Poniedziałek karnawałowy – Maurycy Diesterberg
  • 1904: Eros i Psyche – Arystos
  • 1904: Nieporozumienie – Antoszewski
  • 1904, 1905: Skarb – Strażnik Niezłomny
  • 1904: Crainquebille – Crainquebille
  • 1904: Madej-zbój – Rogaty
  • 1904: Podrzutek – Ksiądz Florian
  • 1904: Wszystko dobre, co się dobrze kończy – Król francuski
  • 1904, 1906: 300 dni Robert – Lescalopier
  • 1904: Anonimy – Mariusz Pigianol
  • 1904: Capstrzyk – Michałek
  • 1904: Lilith – Królewicz
  • 1904: Tkacze – Stary Baumert
  • 1904: Nie igra się z miłością – Baron
  • 1904, 1905: Terakoja, czyli wiejska szkółka – Macuo
  • 1904: Wesele (aut. Hugon Sobeidy Hofmansthal) – Szalnassar
  • 1904: Zaszumi las – Grzegorzewski
  • 1904, 1905: Betlejem polskie – Dziadek z torbą
  • 1904: W sieci – Jerzy Boreński
  • 1905: Legenda – Krak Witeź
  • 1905: Ponad siły – Adolf Sang; Eliasz Sang
  • 1905: Ijola – Wala
  • 1905: W przystani – Heiden
  • 1905: Ryszard III – Edward IV
  • 1905: Majster – Dr Izydor Balsam
  • 1905: Ksiądz Marek – Rabin
  • 1905: Figurantka – Teodor de Moineville
  • 1905: Epidemia – Dr Triceps
  • 1905: Łańcuch – Dr Van Ryn
  • 1905: Wesele, (akt III) – Gospodarz
  • 1905, 1906: Sawantki – Trissotin
  • 1905: Pająk – Jan Grybicz
  • 1905: Żydzi – Nachman
  • 1906: Fifi – Dr Michał Niedzielski
  • 1906: Śluby – Krzycki
  • 1906: Starościc ukarany – Karol książę Radziwiłł
  • 1906: Pelleas i Melisanda – Arkel
  • 1906: Moloch – Zbigniew
  • 1906, 1934: Upiory – Engstrand
  • 1906: Odwieczna baśń – Błazen
  • 1906: Bodenhain – Napoleon
  • 1906: Zimowa powieść – Gaweł
  • 1906: Wiśniowy sad – Firs
  • 1907: Rycerze Północy – Ernulf z Fjordów
  • 1907: Król Kandaules – Kandaules
  • 1907: Beatrix Cenci – Pietro Negri
  • 1907: PiastowieKazimierz Wielki
  • 1907: Przemysł pani Warren – Pastor Samuel Gardner
  • 1907: Piękna Mirandolina – Margrabia di Firlipopoli
  • 1907: Mściciel – Mieczysław Romanowski
  • 1907: LelewelJoachim Lelewel
  • 1908: Car Samozwaniec – Car Dymitr Joannowicz
  • 1908: Król Stanisław August – Biskup Sołtyk
  • 1908: Syn królewskiMieszko II
  • 1908: Związek nadpostępowy – Izydor
  • 1908: Noc listopadowa – Stanisław Potocki; Łukasiński
  • 1909, 1935: Wielki Fryderyk – Fryderyk II
  • 1910: Paweł I – Paweł I
  • 1913, 1918, 1935, 1938, 1947: Judasz z Kariothu – Judasz z Kariothu
  • 1914: Rozstaje – Dr Borkiewicz
  • 1917: Kajus Cezar Kaligula – Kajus Cezar Kaligula
  • 1922: Ogród młodości – Król
  • 1925: Uciekła mi przepióreczka – Kleniewicz
  • 1925: Obiad czwartkowy – Michał Mniszech
  • 1925, 1926: Mieszczanie – Pierczychin
  • 1925: Maskarada na poddaszu
  • 1925: Hetman Stanisław Żółkiewski – Stanisław Żółkiewski
  • 1925: Polityka i miłość – Janas Piotr
  • 1927: Dziady – Ksiądz
  • 1927: Lekarz miłości – Minister Cielewski
  • 1929: Fantazy – Rzecznicki
  • 1929: Król Stefan BatoryStefan Batory
  • 1929: Wiosna Narodów (w Cichym Zakątku) – Baron Krieg de Hochfelden
  • 1929: Niespodzianka – Ojciec
  • 1930: Dom serc złamanych – Kapitan Shotover
  • 1931: O żonach złych i dobrych – Kanonik
  • 1932, 1933: Don Karlos – Filip II
  • 1932: Sto dni – Emisariusz
  • 1933: U mety – Prof. Stopiński
  • 1933, 1945, 1954: ZemstaDyndalski
  • 1933: ŚwiętoszekTartuffe
  • 1934: Intryga i miłość – Miller
  • 1938: Balladyna – Pustelnik, Popiel III wygnany
  • 1945: Rosjanie – Starzec
  • 1946, 1947, 1949, 1950, 1953: Grube ryby – Onufry Ciaputkiewicz
  • 1947: Promieniści – Szambelan Puttkamer
  • 1951: Kościuszko w BervilleKościuszko

Reżyser

  • 1899: Złota Czaszka
  • 1901: Wesele
  • 1904: Betlejem polskie
  • 1905: Legenda
  • 1908: Car Samozwaniec
  • 1909: Wielki Fryderyk
  • 1917: Kajus Cezar Kaligula
  • 1918, 1935, 1938, 1948: Judasz z Kariothu
  • 1922: Ogród młodości
  • 1924, 1948: Dożywocie
  • 1925: Maskarada na poddaszu
  • 1925: Hetman Stanisław Żółkiewski
  • 1926: Wróg ludu
  • 1926: Mieszczanie
  • 1926: Dla szczęścia
  • 1927: Krytyka szkoły
  • 1927: Mściciel
  • 1927: Aktorki
  • 1927: Niewierna
  • 1927: Lekarz miłości
  • 1929: Król Stefan Batory
  • 1929: Niespodzianka
  • 1930, 1934, 1949: Pan Jowialski
  • 1930: Wielki Fryderyk
  • 1930: Wieczór Trzech Króli
  • 1930: Zły szeląg
  • 1930: Interes przede wszystkim
  • 1930: Pani ministrowa
  • 1931: O żonach złych i dobrych – Kanonik
  • 1931: Przeprowadzka
  • 1931: Sztuba
  • 1931: Baltazar
  • 1932: Sto dni
  • 1932: Miłość pod mikroskopem
  • 1932: Bracia Castiglioni
  • 1932: Skąpiec
  • 1932: Wesele
  • 1933: Kobiety i interesy
  • 1933: U mety
  • 1933: Świętoszek
  • 1934: Don Karlos
  • 1938: Cyganeria warszawska
  • 1946, 1947: Grube ryby
  • 1951: Kościuszko w Berville

Spektakle Teatru Polskiego Radia

  • 1949: Pan Jowialski – Pan Jowialski

Nagrody

  • 1938: nagroda aktorska na MFF w Wenecji za role w filmie Geniusz sceny
  • 1946: Berło Mistrzostwa w Sztuce miasta Krakowa
  • 1950: Nagroda Państwowa I stopnia za całokształt działalności artystycznej

Odznaczenia i wyróżnienia

  • 1908: Kawaler Orderu Franciszka Józefa
  • 1923: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1935: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1935: Złoty Wawrzyn Akademicki „za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej”
  • 1946: Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski
  • 1946: honorowe obywatelstwo Warszawy
  • 1951: honorowe obywatelstwo Krakowa
  • 1951: Order Sztandaru Pracy I klasy
  • 1953: Złoty Krzyż Zasługi
  • 1954: rok ogłoszony został Rokiem Ludwika Solskiego
  • 1954: doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego
  • 1954: Order Budowniczych Polski Ludowej
  • 1954: Medal 10-lecia Polski Ludowej (pośmiertnie)

Upamiętnienie

  • Imię Solskiego nosi od 1945 roku teatr w Tarnowie.
  • 22 grudnia 1954 roku krakowska szkoła teatralna przyjęła jego imię. Nosiła je do 2017 roku.
  • Krakowska ulica, przy której mieszkał Solski, została nazwana od jego nazwiska (dawniej ul. św. Tomasza, potem ul. Ludwika Solskiego).
  • Aktor widnieje – w kreacjach aktorskich – na trzech znaczkach pocztowych.

Ciekawostki

  • Został wspomniany w wierszu Ludwika Jerzego Kerna Przegrana sprawa, poświęconemu jubileuszowi tygodnika „Przekrój” (wydanie 200. numeru). Autor dowcipnie zwraca uwagę, że „Przekrój” nie wygra z Solskim pod względem wieku[10].

Przypisy

  1. Pierwsza w Polsce uroczystość pasowania na aktorów, „Przekrój” nr 17, 5 sierpnia 1945, s. 6.
  2. Solski, „Przekrój” nr 316, 1 maja 1951, s. 7.
  3. Solski, „Przekrój” nr 316, 1 maja 1951, s. 7, 14.
  4. Witold Filler, Lech Piotrowski, Poczet aktorów polskich. Od Solskiego do Lindy, Philip Wilson, Warszawa 1998, s. 299; Wojciech Natanson, Tajemnica długowieczności. Ludwik Solski w cywilu, „Przekrój” nr 13, 8 lipca 1945 roku, s. 6.
  5. Solski w Czechosłowacji, „Przekrój” nr 249, 15 stycznia 1950, s. 2.
  6. Krzysztof Błażejewski, Miał dar wchodzenia w skórę nawet zupełnie różnych postaci scenicznych, „Express Bydgoski” nr 167, 19 lipca 2016.
  7. Solski, „Przekrój” nr 316, 1 maja 1951, s. 14.
  8. Wielki jubileusz Ludwika Solskiego, „Przekrój” nr 470, 13 czerwca 1954, s. 5.
  9. Solski, „Przekrój” nr 316, 1 maja 1951, s. 6.
  10. Ludwik Jerzy Kern, Przegrana sprawa w: Rozmaitości, „Przekrój” nr 200, 6 lutego 1949, s. 16.

Bibliografia

  1. Krzysztof Błażejewski, Miał dar wchodzenia w skórę nawet zupełnie różnych postaci scenicznych, „Express Bydgoski” nr 167, 19 lipca 2016.
  2. Witold Filler, Lech Piotrowski, Poczet aktorów polskich. Od Solskiego do Lindy, Philip Wilson, Warszawa 1998, tu hasło: Ludwik Solski, s. 298–300.
  3. Jerzy Got, Role Ludwika Solskiego. Zestawienie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1955.
  4. Małgorzata Hendrykowska, Ludwik Solski, „Film” nr 11/1997, s. 136.
  5. Wojciech Natanson, Tajemnica długowieczności. Ludwik Solski w cywilu, „Przekrój” nr 13, 8 lipca 1945 roku, s. 6.
  6. Nowa rola Solskiego, „Przekrój” nr 307, 25 lutego 1951, s. 11.
  7. Pierwsza w Polsce uroczystość pasowania na aktorów, „Przekrój” nr 17, 5 sierpnia 1945, s. 6.
  8. Bracia Rojek, Teatr, „Przekrój” nr 140, 14 grudnia 1947, s. 6.
  9. Leon Schiller, O Ludwiku Solskim, Państwowy Instytut Sztuki, Warszawa 1955.
  10. Ludwik Solski, Wspomnienia 1855–1954, na podstawie rozmów napisał Alfred Woycicki, Wydawnictwo Literackie, 1961.
  11. Solski, „Przekrój” nr 316, 1 maja 1951, s. 6, 7, 14.
  12. Solski i Leszczyński znów grają. Fredro znów tryumfuje, „Przekrój” nr 5, 13 maja 1945, s. 14.
  13. Solski w Czechosłowacji, „Przekrój” nr 249, 15 stycznia 1950, s. 2.
  14. Artur Marya Swinarski, Ludwik Solski nieznany, „Film” nr 23–24/1948, s. 16, 17.
  15. Wielki jubileusz Ludwika Solskiego, „Przekrój” nr 470, 13 czerwca 1954, s. 5.
  16. Roman Włodek, Ludwik Solski w filmie, „Pamiętnik Teatralny”, z. 3–4/2001, s. 255–295.
  17. Roman Włodek, Najstarszy debiutant, „Kino” nr 5/2002, s. 16–19.
  18. Jan W. Woś, Ludwik Solski, Trydent 2002.